Πέντε Σκέψεις για την Πολιτική με αφορμή το Βιβλίο μιας Ψυχιάτρου

Πέντε Σκέψεις για την Πολιτική με αφορμή το Βιβλίο μιας Ψυχιάτρου

του Αλέκου Αλαβάνου

Πρόκειται για τα κύρια σημεία ομιλίας στην παρουσίαση του βιβλίου της Κάτιας Χαραλαμπάκη «Οικογένειες σε Δίσεκτα Χρόνια  - Σημειώσεις μιας ψυχιάτρου».

Διαβάζοντας το βιβλίο επανήλθε στη σκέψη μου ένα ερώτημα που πολλές φορές με έχει απασχολήσει: «Έχει σχέση η πολιτική με την ψυχοθεραπεία;» Η ψυχοθεραπεία έχει πολύ συχνά απτά, θετικά ή  ακόμη εντυπωσιακά αποτελέσματα, σε αντιδιαστολή με την πολιτική που την τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη, παράγει δηλητηριώδεις καρπούς.

Αν το δει κανείς ιστορικά οι δύο αυτοί χώροι, είτε ως θεωρίες είτε ως πρακτικές, έχοντας αναφορά στον άνθρωπο και στο κοινωνικό γίγνεσθαι, βρίσκονται πάντα σε επικοινωνία μεταξύ τους. Από τον Πλάτωνα που στο κατεξοχήν πολιτικό έργο, την Πολιτεία, μιλάει για διαχωρισμό της ψυχής  σε «λογιστικόν και ήμερον και άρχον» και σε «θηριώδες τε και άγριον», συνειδητό και ασυνείδητο με τους σημερινούς όρους, και για την επικράτηση του τελευταίου στην τυραννία. Μέχρι τον Freud που στην «Ερμηνεία των Ονείρων» αποκαλεί την ασυνείδητη επιθυμία «καπιταλιστή» που παρέχει «κεφάλαιο» στα όνειρα.

Πρώτο, για μια άλλη πολιτική της απελευθέρωσης

Στην εποχή μας η πολιτική αξιοποιεί, ή καλύτερα εκμεταλλεύεται, συστηματικά την ψυχολογία. Η σχέση τους είναι εξαιρετικά στενή, αλλά διεστραμμένη και διεφθαρμένη. Αν η ψυχοθεραπεία επιδιώκει να αναδείξει την αλήθεια του κάθε ανθρώπου ή της κάθε οικογένειας, η τρέχουσα πολιτική χρησιμοποιεί την ψυχολογία για να παρουσιάσει στον κόσμο το ψέμα της ως αλήθεια (δόγμα σοκ, δημαγωγία κ.ά.). Η σχέση των δύο μπορεί να φτάσει σε εντελώς ακραία και επικίνδυνα σημεία, όπως με τη χρήση των ψυχιατρείων ως χώρου φυλάκισης διαφωνούντων.

Κι όμως μπορεί να υπάρξει εντελώς διαφορετική σχέση. Το 1976 ο συγγραφέας  Ίταλο Καλβίνο, σε ένα συνέδριο για την Ευρώπη στη Μασαχουσέτη μίλησε με τίτλο «Πολιτικές χρήσεις της λογοτεχνίας». Αν σε κάποια αποσπάσματα της ομιλίας του αλλάξουμε τη λέξη «λογοτεχνία» με τη λέξη «ψυχοθεραπεία» θα ανοίξουν άλλοι ορίζοντες: «Η ψυχοθεραπεία είναι αναγκαία στην πολιτική, πριν από όλα όταν αυτή δίνει φωνή σε αυτό που είναι χωρίς φωνή, όταν δίνει ένα όνομα σε αυτό που δεν έχει ακόμη όνομα και ειδικά σε  αυτό που η πολιτική γλώσσα αποκλείει ή προσπαθεί να αποκλείσει. Η ψυχοθεραπεία είναι σαν ένα αυτί που μπορεί να ακούει πέρα από εκείνη τη γλώσσα που κατανοεί η πολιτική. Είναι σαν ένα μάτι που μπορεί να βλέπει πέρα από τη χρωματική κλίμακα που μπορεί να δει η πολιτική». Ο Καλβίνο δεν μιλάει προφανώς έτσι για την πολιτική γενικά. Μιλάει για μια πολιτική της απελευθέρωσης.

Αυτή τη σχέση την αναγνωρίζει με ειλικρίνεια και εντιμότητα το βιβλίο «Οικογένειες στα δίσεκτα χρόνια». Όχι γιατί κάνει πολιτική, αλλά γιατί στη θεραπευτική συνεδρία με την ελληνική οικογένεια, το οικονομικό, το κοινωνικό, το πολιτικό έχουν εισβάλλει με θυελλώδη τρόπο.

Η σχέση των δύο εκφράζεται στον τίτλο, στον πρόλογο, στο περιεχόμενο. Λέει η ψυχίατρος σε ένα ψυχοθεραπευτικό συνέδριο στο Μιλάνο το 2015: «Ξαφνικά πριν από έξι χρόνια η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ευρώπη, ο κόσμος όλος τρελάθηκε. Η φτώχεια στα υλικά αγαθά σύντομα συνοδεύτηκε από φτώχεια στην πνευματική ζωή, φτώχεια στο να δίνεται νόημα στις νέες εξωτερικές συνθήκες, στην ιδεολογία, στη λειτουργία των διαφόρων θεσμών. Έτσι προέκυψαν νέα ερωτήματα για τις κάθε είδους σχέσεις (οικογενειακές, επαγγελματικές, πολιτικές) και την ψυχοθεραπεία». Αυτή σχέση αναδεικνύεται από τα περιστατικά: «Σε κάθε συνεδρία η γυναίκα του ούρλιαζε κατηγορώντας τον για τα πάντα, και για το ότι ήταν άρρωστος! Ένιωθα άρρωστη μετά από κάθε συνεδρία. Του φώναζε γιατί μια φορά εκείνος αγόρασε για το σπίτι ένα κουτί φέτα από μια μάρκα που ήταν 0,25 ευρώ ακριβότερη. Ούρλιαζε ότι καλύτερα ήταν για εκείνον να πεθάνει αύριο…»

Η συσχέτιση ψυχοθεραπείας και πολιτικής δεν γίνεται στο βιβλίο με στόχο τη βελτίωση της πολιτικής μας σκέψης αλλά με στόχο τη βελτίωση της ψυχοθεραπευτικής ικανότητας μέσα από την παράθεση πρακτικής εμπειρίας και θεωρητικής σκέψης μιας ψυχιάτρου. Σε αυτή τη συσχέτιση διευκολύνει το γεγονός ότι το βιβλίο δεν ανήκει τόσο στην «ψυχαναλυτική σχολή», όσο στη «συστημική» - όχι τόσο στην αντίληψη του ατόμου ως μιας ξεχωριστής οντότητας αλλά ως στοιχείου μιας ομάδας, μιας οικογένειας, ενός «συστήματος». Η  θεραπευτική αυτή αντίληψη, που αναδείχτηκε πρώτα στην Καλιφόρνια ακριβώς μετά από τη Μεγάλη Κρίση του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, είναι μια αργοπορημένη σύνδεση του κοινωνικού με το ψυχολογικό, ένας καθυστερημένος «μαρξισμός» στον χώρο της ψυχολογίας. Το κακό είναι ότι στην πορεία ο μαρξισμός, μέσα σε μια λογική κλειστού συστήματος, έμεινε «καθυστερημένος» σε σύγκριση με τη συστημική θεραπευτική αντίληψη, η οποία είναι πάντα ανοικτή σε ένα συνεχή διάλογο, αλληλοτροφοδότηση και εμπλουτισμό με διαφορετικές από αυτήν θεωρητικές σχολές.

Έστω λοιπόν κι απρόσκλητη η πολιτική, μπορεί ίσως να αξιοποιήσει για δικό της όφελος εμπειρίες, σκέψεις, πρακτικές, τεχνικές, θεωρίες από την ψυχοθεραπεία.

Δεύτερο, η πολιτική της απελευθέρωσης μπροστά στο «κήτος» του    κοινωνικού ασυνειδήτου

Υπάρχει στο βιβλίο ένα κεφάλαιο, γραμμένο το 2012 με τίτλο «το ασυνείδητο του συστήματος». Παραθέτω συγκεκριμένα αποσπάσματα. Γράφει: «Η πρώτη για μένα σημαντική συστημική παρατήρηση ήρθε από τη σχέση ατόμου και πλαισίου. Ο ίδιος άνθρωπος ήταν διαφορετικός σε διαφορετικό πλαίσιο».

Αλλού «Όλοι είμαστε “κάποιος άλλος”, άγνωστος στον άλλο και στον εαυτό μας και ένα μεγάλο σώμα, σαν να βγαίνει από τα κατάβαθα ενός ωκεανού, να αναδύεται και να καταδύεται, να σαλεύει και να τρέμει, να καταρρέει και να βρυχάται. Πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αυτό το κήτος που η αποσύνθεση  του κοινωνικού και θεσμικού πλαισίου έφερε στην επιφάνεια από μάζα ασυνείδητου υλικού;»

Αλλού: «Κατά τον F. Dalal το πιο καίριο συστατικό του κοινωνικού ασυνείδητου είναι ο σχηματισμός της κοινωνικής εξουσίας και ο τρόπος που αυτή οργανώνει τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας καθώς και τις αμοιβαίες συναλλαγές μας».

Αλλού: «Κατά τον G. Βateson στις σχέσεις μας συνεχώς ανταλλάσουμε μηνύματα σχετικά με αυτά τα ασυνείδητα υλικά».

Μπορεί, όσοι δεν έχουμε βαθιές ψυχολογικές γνώσεις, να μην είναι δυνατό να κατανοήσουμε πλήρως το νόημα αυτών των τοποθετήσεων. Μπορεί όμως να μας ανοίξουν κάποιους φεγγίτες στη σκέψη μας, ώστε να αρχίσουμε να προσεγγίζουμε τη σωρεία κοινωνικών παραδόξων που συναντάμε στη δράση μας, ιδιαίτερα στην Ελλάδα της μεγάλης κρίσης.

Το πρώτο μεγάλο παράδοξο είναι ότι, παρά την μετωπική επίθεση της τρόικα και των κυβερνήσεων  ενάντια στα  οικονομικά και κοινωνικά κεκτημένα της κοινωνίας, η λαϊκή αντίδραση είναι χαλαρή ως μηδενική. Το δεύτερο είναι ότι σε μια επώδυνη για όλους στιγμή, όταν είναι πρωταρχικής ανάγκης η αλληλεγγύη, απλώνει σαν αράχνη τον ιστό του ο φθόνος. Το τρίτο παράδοξο ότι ένας λαός, από το άλμα στον ουρανό που έκανε με την γενναία στάση του «όχι» στο δημοψήφισμα, βουτάει σήμερα στον πυθμένα του τέλματος με την παραίτησή του από κάθε προσπάθεια.

Απέναντι στο λαό, εμείς στην αριστερά, είμαστε συνεχώς αμφιθυμικοί, δεν έχουμε μια συναισθηματική σταθερότητα. Πλέουμε σε πελάγη ευτυχίας όταν βρυχάται απέναντι στην εξουσία. Περνάμε σε βαρύ πένθος όταν κοιμάται.

Μπροστά μας δεν έχουμε όμως μια αχανή ομοιογενή «μάζα» -όρο που συχνά χρησιμοποιούμε στην αριστερά– άλλοτε κόκκινη και άλλοτε μαύρη. Τη διατρέχουν πολύμορφες ζώνες με τους πιο ποικίλους συνδυασμούς χρωμάτων και αποχρώσεων, σε σχέση με γενεόγραμμα, ηλικία, φύλο, γνώσεις, κουλτούρα, ψυχολογία, σεξουαλικό προσανατολισμό, οικογενειακή κατάσταση, εισόδημα, περιουσία, απασχόληση – ένα χάος. Είναι ένα δίχτυ με απειράριθμους και αλληλοσυμπλεκόμενους κόμπους, ένας μικρός κόμπος να σπάσει είναι ενδεχόμενο να ρίξει κατάχαμα όλο το δένδρο. Στο εσωτερικό του εξελίσσονται συνεχείς υπόγειες διεργασίες, υπάρχουν ποταμοί κάτω από τους βράχους, στοές λατομείων, ενεργά και κοιμισμένα ηφαίστεια, γεωθερμικές εστίες, καταβυθισμένα τοξικά έλη. Άλλοι αναζητούν έναν προστάτη πατερούλη, άλλοι μια τροφό μανούλα, άλλοι θέλουν να τους στήσουν στο ικρίωμα και τους δύο. Δίπλα στο μίσος είναι η αγάπη, δίπλα στο έλεος η τιμωρία, δίπλα στον τρόμο το ρίσκο.

Απέναντι σε αυτό το «κήτος» του κοινωνικού ασυνείδητου στη σημερινή Ελλάδα ασφαλώς δεν αρκεί απλώς η μονογαμική μας σχέση με μια θαυματουργή οικονομοτεχνική λύση. Για να καταλάβουμε «τι γίνεται» και για καταλάβουμε το «τι πρέπει να γίνει», μια πολιτική της απελευθέρωσης είναι αναγκαίο να έχει εξωσυζυγικές σχέσεις με όλες τις κοινωνικές –και όχι μόνο– επιστήμες. Χρειάζονται ερμηνείες και απαιτούνται παρεμβάσεις στα πλαίσια μιας αφήγησης που, για να είναι θεραπευτική και μαγευτική, δεν μπορεί να φυλακίζεται στα πλαίσια μιας αποκλειστικά πολιτικής και οικονομικής γλώσσας.

Τρίτο, ο ανθρώπινος παράγοντας στον μετασχηματισμό του δημοσίου

Συχνά στην πολιτική θεωρούμε την ψυχοθεραπεία, και ιδιαίτερα την ψυχανάλυση, να ανήκει στο εχθρικό στρατόπεδο της συμμαχίας των πλουσίων. Σε αυτό έχουν συμβάλλει πολλοί ψυχαναλυτές, όχι όλοι, με τις υψηλές αμοιβές του τιμοκαταλόγου τους. «Η καλή θεραπεία απαιτεί οικονομική θυσία» είναι το άλλοθί τους, όχι πολύ πρωτότυπο, δεδομένου ότι από την αρχαιότητα ο σοφιστής Πρωταγόρας είχε συνδυάσει την ποιότητα της παιδείας με την ποσότητα των διδάκτρων.

Τα γραπτά μεγάλων σοφών που έχουν ιδρύσει σχολές –Απόστολος Παύλος, Δαρβίνος, Μαρξ, Φρόιντ– γίνονται για τους οπαδούς τους ευαγγέλιο. Μερικά αποσπάσματα όμως, καθόλου βολικά για τους πιστούς μαθητές τους, οι τελευταίοι φροντίζουν και τα θάβουν.

Ένα τέτοιο ξεθάβεται στις «Οικογένειες σε δίσεκτα χρόνια» και ανασταίνεται. Είναι ένα άγνωστο απόσπασμα του Φρόιντ στα 1918, όταν έληγε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, σε μια στιγμή καθολικής ψυχολογικής αποσάθρωσης, από ομιλία του στο παγκόσμιο ψυχαναλυτικό συνέδριο στη Βουδαπέστη.

«Οι αναγκαιότητες της ύπαρξής μας περιορίζουν τη δουλειά μας στις εύπορες τάξεις… Κάποτε η συνείδηση της κοινωνίας θα ξυπνήσει και θα θυμίσει ότι ο φτωχός θα πρέπει να έχει τόσο δικαίωμα βοήθειας για το μυαλό του όση τώρα προσφέρεται για να σωθούν ζωές από τη χειρουργική. Και ότι οι νευρώσεις απειλούν τη δημόσια υγεία όσο και η φυματίωση και επομένως μπορούν να αφεθούν τόσο λίγο όσο η τελευταία στη φροντίδα των μελών της κοινωνίας που είναι ιδιώτες. Όταν αυτό συμβεί, τότε θα ξεκινήσουν ιδρύματα, εξωτερικά ιατρεία στα οποία θα υπάρχουν ψυχαναλυτικά εκπαιδευμένοι γιατροί, έτσι ώστε άντρες που αλλιώς θα έβρισκαν διέξοδο στο ποτό, γυναίκες έτοιμες να συνθλιβούν κάτω από το βάρος στερήσεων και παιδιά που δεν έχουν άλλη επιλογή παρά την τρέλα ή τη νεύρωση θα μπορούν να γίνουν ικανοί, μέσω της ανάλυσης, να αντισταθούν και να δουλέψουν αποδοτικά. Αυτές οι θεραπείες θα είναι δωρεάν…»

Σε μια φάση που το κράτος, όχι ως καπιταλιστικός μηχανισμός εξουσίας, αλλά ως συλλογική δράση της κοινωνίας απέναντι στις ιδιοτέλειες της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, ως δημόσιος χώρος, βρίσκεται υπό ασφυκτική συντονισμένη ιδεολογική πολιορκία,  το βιβλίο αυτό φέρνει «τον Freudστην πλατεία με τη σημαία», σύμφωνα με ένα υπότιτλό του, με σύνθημα «Περισσότερο κράτος για τους φτωχούς!». Το βιβλίο είναι τολμηρό γιατί δεν διστάζει να έρθει σε σύγκρουση με παγιωμένες πρακτικές στον επιστημονικό του χώρες και τις μόδες των ιδιωτικοποιήσεων στα σαλόνια.

Δεν μένει όμως εκεί, μόνο στο «περισσότερο κράτος για τους φτωχούς!» Δεν βλέπει το κράτος μόνο σαν μια βεντάλια, που, αντί να κλείνει όπως γίνεται στην εποχή και στη χώρα μας, να ανοίξει ως τα άκρα για την κοινωνία. Ασχολείται, μέσα από προβληματισμούς για την ψυχοθεραπεία στο δημόσιο, «που στην Ελλάδα είναι λαθρομετανάστης», με τον ανθρώπινο παράγοντα στον δημόσιο τομέα, πράγμα που πολλές φορές εμείς, με εξαίρεση τα εργασιακά δικαιώματα, παραμελούμε εντελώς. Από τις πολλές αναφορές, περιορίζομαι σύντομα μόνο σε τέσσερις.

Ένα: Το ανθρώπινο δυναμικό όχι μόνο ως διεκδικητής δικαιωμάτων, αλλά και ως μέρος του προβλήματος Δημόσιο. «Ένας θεραπευτής στο Δημόσιο είναι ο ίδιος Δημόσιο, όσο κι αν το αισθάνεται ταπεινωτικό είναι δημόσιος υπάλληλος. Συνειδητά ή ασυνείδητα γίνεται φορέας αξιών και πρακτικών που μεταφέρθηκαν μέσα από την ιστορία του χώρου αυτού, που επιβιώνουν με ρητούς και άρρητους κανόνες και που αναπαράγονται στην καθημερινή αλληλεπίδραση».

Δύο: Η ζωτική σημασία και η δυσκολία των πρωτοβουλιών από τα κάτω σε διάκριση από την αναμονή ενός από τα πάνω αποκλειστικά πολιτικού σχεδίου αλλαγών. «Είναι πρωτοβουλίες από τα κάτω, όχι ενσωματωμένες στον κορμό των δημοσίων υπηρεσιών. Καθώς η θεραπευτική στάση στο δημόσιο πλαίσιο δεν απαιτείται και δεν αναγνωρίζεται («δεν αμείβεται»), ανήκει προσωπικά στο θεραπευτή η επιλογή να σταθεί στις αξίες της ψυχοθεραπείας ή να τις εγκαταλείψει».

Τρία: ο παράγοντας αποδέκτης των δημόσιων υπηρεσιών είναι αναγκαίος συν-κατασκευαστής ενός δημοκρατικού κράτους. «Σε κάθε περίπτωση η συν-κατασκευή ενός ειδικού πλαισίου με τον θεραπευόμενο απαιτεί δημιουργική προσήλωση και προθυμία για μια πλήρη παρουσία στη θεραπεία, σε ό,τι αφορά την κοινά βιωμένη στιγμή».

Τέσσερα: Η επανάσταση στις αντιλήψεις ως στοιχείο του δημοκρατικού μετασχηματισμού στου κράτους. «Μπορεί το Δημόσιο να κατακτήσει μια κουλτούρα η οποία να θεωρεί  την ψυχοθεραπεία, όπως και την παιδεία, στοιχείο αδιαχώριστο  του καλώς έχειν της κοινωνικής ζωής;»

Μπορούμε να κατανοήσουμε τη σημασία τέτοιων ευαίσθητων παρατηρήσεων, όταν τις δούμε με φόντο τις μονοδιάστατες ποσοτικές πολιτικές της αριστεράς για το δημόσιο, του τύπου «υποστηρίζουμε κάθε συνδικαλιστή».

Τέταρτο, πολυφωνικότητα και ανοικτός διάλογος από την ψυχοθεραπεία στην πολιτική

Δεν υπάρχουν μόνο ενοχλητικά τσιτάτα, υπάρχουν ενοχλητικοί συγγραφείς που όλο τα γραφτά τους θάβονται, μαζί και οι ίδιοι. Ένας τέτοιος είναι ο Μιχαήλ Μπαχτίν, που ακόμα και σε ανθρώπους που είχαμε λόγω ιδεολογικών προσανατολισμών μια στοιχειώδη γνώση για τη ρωσική κουλτούρα, μας ήταν παντελώς άγνωστος. Μας τον συστήνουν οι «Οικογένειες σε Δίσεκτα Χρόνια», στο τελευταίο και πιο εκτεταμένο κεφάλαιό. Μια απόλυτα ευχάριστη έκπληξη. Με καταγωγή από αριστοκρατική οικογένεια, ανάπηρος από οστεομελίτιδα, με σπουδές φιλολογίας στην Οδησσό και την Αγία Πετρούπολη, με την πλευρά των Κόκκινων σε αντίθεση με τον αδελφό του που τάχθηκε με τους Λευκούς, επαρχιακός δάσκαλος στην αρχή, φιλολογικός κριτικός στο Λένινγκραντ μετά, βλέπει τη διδακτορική του διατριβή να απορρίπτεται, καταδικάζεται σε δεκαετία εξορίας στο Καζακστάν και μένει στην αφάνεια για την υπόλοιπη ζωή του. Το πρωτότυπο έργο του αρχίζει να βγαίνει στο προσκήνιο τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα από νέους διανοούμενους στη Μόσχα και αναδείχνεται σε σημαντική πνευματική προσωπικότητά στους, στενούς όμως, κύκλους της φιλολογίας, φιλοσοφίας και ψυχολογίας στην Ευρώπη.

Η πρώτη από τις δύο ιδέες του Μπαχτίν στις οποίες επικεντρώνεται το βιβλίο «Οικογένειες σε Δίσεκτα Χρόνια» είναι αυτή του «πολυφωνικού εαυτού». «Η αναφορά της έννοιας αυτής στην ψυχολογία έχει μεγάλο ενδιαφέρον και επικαιρότητα, καθώς σηματοδοτεί μια μετάβαση από την κατανόηση του εαυτού ως κλειστού συστήματος στη διαμόρφωση του σχεσιακού εαυτού, μέσα από έναν συνεχή εσωτερικό κι εξωτερικό διάλογο, την αναρώτηση, έκθεση, ενσωμάτωση στοιχείων άλλων εαυτών, σε μια ψυχοθεραπευτική διαδικασία που δεν έχει έτοιμες λύσεις, αλλά είναι ατελής, αβέβαιη, ανοιχτή στις προκλήσεις, επώδυνη αλλά κι ελπιδοφόρα».

Γράφει ο ίδιος ο Μπαχτίν: «Για τον Ντοστογιέφσκι, το να σκέφτεσαι σημαίνει να ρωτάς και να ακούς, να διερευνάς τις διάφορες σχέσεις, συνδέοντάς τις μεν, αποκαλύπτοντάς τις δε. Και η συμφωνία διατηρεί διαλογικό χαρακτήρα. Δεν οδηγεί δηλαδή ποτέ σε ταύτιση φωνών και αληθειών ή σε μια και μοναδική απρόσωπη αλήθεια, όπως συμβαίνει στο μονολογικό κόσμο… Το εγώ που συνειδητοποιεί και κρίνει, καθώς και ο κόσμος του, ως αντικειμένου, δίνονται εδώ στον πληθυντικό και όχι στον ενικό αριθμό. Ο Ντοστογιέφσκι ξεπερνά τον αυτισμό».

Οι «πολυφωνικές» ιδέες του Μπαχτίν οδήγησαν τη συστημική ψυχοθεραπεία στην πρακτική του «ανοικτού διαλόγου», που  προβλέπει τη συνεδρία πολλών, όχι ενός, θεραπευτών, με τον πάσχοντα, με τα μέλη της οικογένειάς του, αλλά και με τον κοινωνικό περίγυρο.

Ας σκεφτούμε κι εμείς τον διάλογο. Η άποψη για την απόλυτη ιδεολογία, για τις απόλυτες ιδέες, για το απόλυτο κόμμα, μέσα στις δεκαετίες αποδείχθηκε ότι όχι μόνο δεν έχει πρακτικά αποτελέσματα, που εγγυάτο αυτός ο συγκεντρωτισμός οργάνωσης και ιδεών, αλλά οδήγησε σε ναυάγιο το μεγάλο σοσιαλιστικό εγχείρημα του 20ου αιώνα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μηδενίζεται η σημασία του σχεδιασμού, της στρατηγικής, της οργανωμένης δράσης, του συγκροτημένου προγράμματος. Αυτά τα λουλούδια όμως μπορούν να ανθίσουν πάνω στο έδαφος του διαλόγου και της πολλαπλότητας. Ένα πρόγραμμα διαμορφώνεται όχι σε σκοτεινά κομματικά γραφεία, αλλά σε έναν «ανοικτό διάλογο» με την κοινωνία, με καθηγητές και τεχνίτες, με δάσκαλους και μαθητές, με δήμαρχους και οδοκαθαριστές. Μια απελευθερωτική συμμαχία δεν προϋποθέτει πλήρη ταυτότητα απόψεων των συμμετεχόντων, αλλά σύμπραξη στη βάση της πολυφωνικότητας και διαφορετικότητας. Ένα απελευθερωτικό κίνημα για να είναι ευρύ δεν αποτελείται μόνο από πολιτικές οργανώσεις, αλλά από κοινωνικές συσπειρώσεις, ιστοσελίδες, περιοδικά, οικολογικές κινήσεις, πολιτιστικές πρωτοβουλίες, ομάδες μελέτης, ομάδες για τη στήριξη μεταναστών ή αστέγων, κοινωνικά παντοπωλεία, μουσικά συγκροτήματα, επιτροπές αλληλεγγύης, νεανικές παρέες. Ένας πολίτης ή ένας πολιτικός οργανισμός, μπροστά στην πολυπλοκότητα και τη δυσκολία των σημερινών προβλημάτων, δεν χρειάζεται να αισθάνεται ενοχές, αν κάποια στιγμή μέσα του συνυπάρχουν ταυτόχρονα δύο αντιθετικές απόψεις. Μέσα από τον διάλογο των δικών του εαυτών θα βγει πιο σοφός.

Η πολιτική της απελευθέρωσης στοιχείο ενός λαϊκού πανηγυριού

Το άλλο σημείο του Ρώσου φιλολόγου που θέτει το βιβλίο είναι το «καρναβάλι». Γράφει η Κ.Χ.: «Ο  Μπαχτίν επιλέγει τον Rabelais(Γάλλο σατυρικό του 16ου αιώνα) για να αναπτύξει τις απόψεις του για τον άλλο, τον απελευθερωμένο, έξω από συμβάσεις, διονυσιακό, οργιαστικό κόσμο, που αποτέλεσε πυρήνα στο κριτικό του έργο».

Ο ίδιος ο Μπαχτίν γράφει : «Η βάση του γέλιου που δίνει μορφή στα καρναβαλικά τελετουργικά τα απελευθερώνει εντελώς από κάθε θρησκευτικό και εκκλησιαστικό δογματισμό, από κάθε μυστικισμό και ευσέβεια. Επίσης, στερούνται κάθε μαγικό και παρακλητικό χαρακτήρα. Δεν εντέλλονται ούτε ζητούν τίποτα. Έχοντας ένα εμφανή αισθησιακό χαρακτήρα και το έντονο στοιχείο του παιχνιδιού, οι καρναβαλικές εικόνες μπορεί να μοιάζουν με διάφορες καλλιτεχνικές μορφές όπως το θέαμα… Στην πραγματικότητα είναι η ζωή η ίδια, που μορφοποιείται στο ειδικό πρότυπο του παιχνιδιού. Στη διάρκεια του καρναβαλιού η ζωή υπόκειται μόνο στους νόμους της ελευθερίας. Ένα οικουμενικό πνεύμα για την αναγέννηση και την ανανέωση του κόσμου… Το πανηγύρι πάντα είχε ένα ουσιαστικό, πλήρες νοήματος φιλοσοφικό περιεχόμενο. Δεν μπορεί να κατηγοριοποιηθεί στον κόσμο των πρακτικών συνθηκών, αλλά στους υψηλότερους σκοπούς της ανθρώπινης ύπαρξης, δηλαδή στον κόσμο των ιδανικών»

Τι σχέση έχουν όλα αυτά τα αποκριάτικα με μια πολιτική απελευθέρωσης; Μεγάλη, ιδιαίτερα αν προσέξει  κανείς προσεκτικά το απόσπασμα. Το καρναβάλι υπάρχει μόνο σε κλίμα «ελευθερίας, αναγέννησης, ανανέωσης», σε κόντρα με το σύστημα, τον «εκκλησιαστικό δογματισμό, τον μυστικισμό, το μαγικό, το παρακλητικό».

Σε  ένα γράμμα του στην αγαπημένη του κουνιάδα Τατιάνα, μέσα από τη φυλακή, ο Γκράμσι (ένα είδος αναπήρου όπως ο Μπαχτίν) της εξηγεί  τις τέσσερις βάσεις για τη μελέτη που θα άρχιζε και που αποτέλεσε τα Τετράδια της Φυλακής, όπου θεμελιώνει  την κεντρική του θεωρία για την «ηγεμονία». Μια από αυτές είναι το «δημιουργικό λαϊκό πνεύμα», που ο ίδιος συνέλαβε νέος «με τέρψη» από τις παραστάσεις ενός θεατρικού μπουλουκιού, του Σεραφίνο Ρέντσι, στην ιταλική επαρχία. «Η αγωνία και η έκρηξη των παθών και γενικά η επέμβαση του κοινού ήταν το ίδιο ενδιαφέρουσα όσο και η καθαυτό παράσταση». Προειδοποιεί όμως, όπως κι ο Ρώσος,  ότι το λαϊκό πνεύμα είναι σε αντιπαράθεση με την κυρίαρχη αστική κουλτούρα.

Η Γαλλική Επανάσταση απελευθέρωσε όλη την καταπιεσμένη ευρηματικότητα, έμπνευση, ιδιοτυπία, καλλιτεχνικό ένστικτο των ξυπόλυτων, άστεγων, μποέμηδων, περιπλανώμενων νέων καλλιτεχνών. Η Οκτωβριανή Επανάσταση συνοδεύεται από μια εικαστική έκρηξη της Ρωσικής Πρωτοπορίας, από μια ποιητική θαυματουργία, από ένα επαναστατικό κινηματογράφο, από σεξουαλική ελευθερία – όλα αυτά μέχρι τη δεκαετία του ’30. Η νεανική επανάσταση του ’68 είχε οργανικά στοιχεία της τα πλήθη στη ροκ μουσική, τα Γούντστοκ, τη σεξουαλική απελευθέρωση, το νέο κύμα στην τέχνη, την κουλτούρα των παιδιών των λουλουδιών.

Οι διονυσιακές τελετουργίες, με υπερμεγέθεις φαλλούς, με απελευθέρωση των ηθών, με όργια, αποτελούν, μαζί με το θέατρο που αυτές τις γέννησαν,  συνεκτικό στοιχείο της δημοκρατικής πόλης. Ο Ηρόδοτος γράφει ότι οι Σπαρτιάτες λίγες ώρες πριν τον επερχόμενο θάνατό τους στις Θερμοπύλες «τας κεφαλάς κοσμέονται».  Γύρο από τον Άρη Βελουχιώτη στις ορεινές κατασκηνώσεις των Ελασιτών συντελείται ένα συνεχές ρωμαλέο λαϊκό πανηγύρι. Για όσες κι όσους συμμετείχαν στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα η περίοδος της αντίστασης  είναι η περίοδος μεγάλων ερώτων.

Το βιβλίο «Οικογένειες σε δίσεκτα χρόνια», λοιπόν, στο τέλος του μας κάνει περιήγηση στις μαγευτικές θεωρητικές πηγές της συστημικής ψυχοθεραπείας. Ας ακολουθήσουμε με εμπιστοσύνη κάθε τέτοιο οδηγό προς τις πηγές, από όποια επιστήμη κι αν προέρχεται. Θα ξεδιψάσουμε. Θα δροσισθούμε.

Το πολιτικό–οικονομικό πρόγραμμα ενός κοινωνικού μετασχηματισμού είναι κεντρικό κλαδί ενός μεγάλου δένδρου. Το δένδρο αυτό είναι το μεγάλο λαϊκό πανηγύρι της ελευθερίας, αγέρωχο, αναιδές με την εξουσία, ασεβές, ρηξικέλευθο, πειραματικό, εφευρετικό, ερωτικό, διονυσιακό, εξεγερτικό, χαρούμενο.

Για να υπάρξει το κλαδί, πρέπει να υπάρχει ο κορμός. Κι όταν ο κορμός γεράσει και σαπίσει –όπως συνεχώς μας δείχνει με τραγικό τρόπο η ιστορία– το κλαδί μένει χωρίς ρίζες, ξεραίνεται, πεθαίνει.

Διαβάστε περισσότερα...

Ο παλιός πολιτικός κόσμος σαπίζει και ο καινούργιος πασχίζει για να γεννηθεί. Ζούμε στην εποχή των τερατογεννήσεων!

Ο παλιός πολιτικός κόσμος σαπίζει και ο καινούργιος πασχίζει για να γεννηθεί. Ζούμε στην εποχή των τερατογεννήσεων!

O Ηλιος εβασίλεψε, Ελληνά μου, βασίλεψε και το Φεγγάρι εχάθη(Ιωάν. Μακρυγιάννης)

Η πολιτική και η κοινωνική ζωή του τόπου μας έχει κακοφορμίσει. Η σαπίλα τόσων ετών αντανακλάται σε όλα τα επίπεδα και τομείς της πολιτικής και κοινωνικής ζωής της πατρίδας μας. Κατ’ αρχή την ευθύνη φέρουν οι κυβερνήσεις απο την δημιουργία του νεοελληνικού κράτους μέχρι σήμερα. Ευθύνες όμως έχουν και οι δυνάμεις της ριζοσπαστικής αριστεράς. Η ευθύνη τους έγκειται στο ότι δεν έχουν κατορθώσει να αρθρώσουν έναν κοινό πολιτικό λόγο και ένα κοινό πρόγραμμα. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι να ζούμε στην εποχή των «τερατογεννήσεων». Ψηφίζεις «αριστερά» και σου βγαίνει νεοφιλελεύθερος και νενέκος, αλλά με «πόνο ψυχής».

Τι κάνουμε;

Α) Ελάχιστη προγραμματική βάση για ένα μεγάλο αριστερό προοδευτικό μέτωπο: 

  • Άμεση κατάργηση όλων των μνημονίων και των εφαρμοστικών νόμων τους
  • Καταγγελία των αποικιοκρατικών δανειακών συμβάσεων
  • Διεκδίκηση της άμεσης διαγραφής, χωρίς όρους, του χρέους ή του μεγαλύτερου μέρους του
  • Συγκρότηση μιας νέας χρηματοπιστωτικής πολιτικής με αποκλειστικά αναπτυξιακά, παρα-γωγικά και κοινωνικά κριτήρια
  • Ρύθμιση των ιδωτικών χρεών για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, τη μικρομεσαία αγροτιά και τις πιο αδύνατες κοινωνικές κατηγορίες, η οποία μπορεί να φθάνει μέχρι και την πλήρη διαγραφή χρεών για ανέργους, χαμηλόμισθους και χαμηλοσυνταξιούχους
  • Μεγάλη μεταρρύθμιση για ένα απλό δίκαιο, εύχρηστο και αποτελεσματικό φορολογικό σύστημα
  • Υπό δημόσιο έλεγχο των πιο κρίσιμων και στρατηγικών τομέων και επιχειρήσεων της οικονομίας με παράλληλη αναβάθμιση και αναπτυξιακή, αποδοτική ανασυγκρότησή τους.
  • Συγκρότηση ενός δημοκρατικού προοδευτικού σχεδίου παραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας με αιχμή την πρωτογενή παραγωγή, τη βιομηχανία και σύγχρονους τεχνολογικά τομείς
  • Προώθηση της δωρεάν υγείας και δωρεάν παιδείας σε όλα τα επίπεδα με την ενίσχυση του απασχολούμενου επιστημονικού δυναμικού και όλων των εργαζομένων

Η συνομολόγηση από όλες τις δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς μιας παρόμοιας κατεύθυνσης προγράμματος, με άμεσα μέτρα και κατευθύνσεις που εντελώς ενδεικτικά και πολύ  συνοπτικά αναφέρονται ασφαλώς δεν μπορεί να παρακάμπτει τα άκρως επίμαχα θέ-ματα της τροϊκανής χρηματοδότησης, του ευρώ και της ΕΕ. Στα θέματα αυτά είναι γνωστό ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές αν και όχι τόσο μεγάλες όσο αφήνεται να εννοηθεί πολύ περισσότερο που η φθορά της ευρωζώνης έχει μικρύνει τις αποστάσεις.

Εκεί που νομίζουμε ότι μπορεί, κατ' αρχή τουλάχιστον, να βρεθεί κοινή συνισταμένη είναι ότι η εφαρμογή του συνομολογημένου προγράμματος δεν μπορεί σε καμμιά περίπτωση να εξαρτάται από τους εκβιασμούς των χρηματοδοτικών δόσεων ούτε να έχει ως όριο το ευρώ αλλά ακόμα τους νεοφιλελεύθερους κανόνες της ΕΕ.

Η συζήτηση για την προγραμματική σύγκλιση μπορεί να γενικευθεί και να αποκτήσει εύρος ουσία βάθος, πνοή και κυρίως όραμα για μια Αριστερά στη χώρα μας που μπορεί να παλαί-ψει και να νικήσει ανοίγοντας νέους δρόμους ελπίδας.

Ας τολμήσουμε να συζητήσουμε με τις διαφορές μας και παρά τις διαφορές μας, όχι με προκατάληψη και εμπάθεια αλλά με γόνιμο, επικοδομητικό πνεύμα και κυρίως ενωτική θέ-ληση και αγωνία για την ανακούφιση και την ανάταση του λαού μας.

Β) Η εντιμότητα στην πολιτική είναι αποτέλεσμα της δύναμης, ενώ η υποκρισία αποτέλε-σμα της αδυναμίας.

1) Θα πρέπει να πρέπει να μιλήσουμε με ειλικρίνεια στο λαό μας, για τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουμε. Χωρίς την ενεργό συμμετοχή του το καλύτερο πρόγραμμα απενεργο-ποιείται άμα τη γεννέσει του.

2) Στο μέτωπο αυτό δεν θα έχουν θέσει γνωστά και πατενταρισμένα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ του κυβερνητικού κόμματος που έχει πλήρως συναλλαγεί  και τα έχει βρει με τα μεγάλα αυτά συμφέροντα.

 Γ) Οργανωτική δομή για την υλοποίηση του κοινού προγράμματος

Θα πρέπει να είμαστε τουλάχιστον αφελείς, εάν υποθέτουμε ότι κατά την υλοποίηση του προγράμματος δεν χρειαζόμαστε μια οργανωτική δομή τέτοια που θα θα υπερπηδάει τα εμπόδια και θα επιλύει προβλήματα που θα ανακύπτουν. Η συμμετοχή του ΚΚΕ και της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, θα είναι πολύτιμη. Το ΚΚΕ ας τιμήσει την ιστορία του ( η πρωτοβουλία του στη συγκρότηση του ΕΑΜ, αλλά και του Συνασπισμού της Αριστεράς το 1989).

Με το χαμόγελο στα χείλη
Κοιτώντας κατάματα τη Σιωπή
Το αποφασιστικό βήμα έγινε.

Στάση ζωής η κίνηση της ψυχής τους
Πολεμώντας να ενώσουνε την αρχή με το τέλος
Κι η κόψη του ξυραφιού το πιο σίγουρο έδαφος
Ο τόπος τους. Τ΄ όνομα και το πρόσωπο η ομορφιά τους.

Ελληνες αεί παίδες.

Διαλέξανε να είν΄ αυτοί που δεν έχουνε το θεό τους. (Διον. Μενίδης)

Γιάννης Περάκης

Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα...

Θεόδωρος Μαριόλης, Ένα Πρόγραμμα Νέας Οικονομικής Πολιτικής για την Ελλάδα

 

Θεόδωρος Μαριόλης, Ένα Πρόγραμμα Νέας Οικονομικής Πολιτικής για την Ελλάδα, Αθήνα, Κοροντζής, σελ. 204, Μάιος 2017.

 

Δημοσιεύουμε τον πρόλογο και τα περιεχόμενα από το νέο βιβλίο του Θ. Μαριόλη, μια εργασία που αναλύει τόσο την επώδυνη πραγματικότητα της (εντός ευρώ) ελληνικής οικονομίας, αλλά  που συνεισφέρει σημαντικά και  στην συγκρότηση βραχυχρόνιου και μακροχρόνιου Σχεδίου Β, μιας Νέας Οικονομικής Πολιτικής για την πατρίδα μας.

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το παρόν κείμενο κωδικοποιεί τα βασικά σημεία ενός προγράμματος οικονομικής πολιτικής για την Ελλάδα, το οποίο στοχεύει στην ανάταξη και, εν συνεχεία, ανάπτυξη της κοινωνικής παραγωγής και, τελικά, των παραγωγικών δυνάμεων.

          Εκείνο που θα πρέπει να απασχολεί δεν είναι εάν το – οποιοδήποτε – πρόγραμμα αναφέρεται σε κάθε ζήτημα, υφιστάμενο ή διανοήσιμο, αλλά τα ακόλουθα ερωτήματα:

  • Διαθέτει το πρόγραμμα ρητώς και καλώς-ορισμένα αναλυτικά θεμέλια;
  • Διαχωρίζει τα ζητήματα σε πρώτης και δευτέρας τάξεως;
  • Περιέχει αντιφάσκουσες προτάσεις;
  • Περιέχει μη αποδεδειγμένες προτάσεις;
  • Υπάρχει αποδείξιμη πρόταση, η οποία δεν δύναται να παραχθεί από τα αναλυτικά θεμέλια του προγράμματος ή, έστω, δια ευσταθούς διεύρυνσης αυτών των θεμελίων;

Η διανοητική διεύρυνση ενός προγράμματος, βάσει της καθ’ υπόθεση ύπαρξης κάποιου πληρέστερου, απολήγει, επαγωγικά, στην παράβλεψη κάθε προγράμματος. Πρόκειται για αυθόρμητη, αλλά στην πραγματικότητα παραγωγικοκοινωνικά προσδιορίσιμη, λογική. Στην καλύτερη δε «στιγμή» της υλοποιεί ένα άρρητο αίτημα, το οποίο διαθέτει πολύ συμπαγείς, ιστορικά και φιλοσοφικά, ρίζες: να περατωθεί η διαδικασία της Γνώσης προτού αυτή εκκινήσει. Η μοναδική απουσιάζουσα «λεπτομέρεια» είναι η Πράξη.

          Το υλικό της έρευνας δομείται σε δύο κεντρικές ενότητες. Η κατά σειρά πρώτη ενότητα εστιάζει στην κατάσταση της ελληνικής οικονομίας, στο ζήτημα της οικονομικής ανάπτυξης και, τέλος, στην «Ευρωπαϊκή – Οικονομική και Νομισματική – Ένωση». Η δεύτερη ενότητα προσδιορίζει το απαιτούμενο μείγμα οικονομικής πολιτικής. Επειδή αυτή η πολιτική χαρακτηρίζεται, εκ των πραγμάτων, από κρίσιμα σημεία ασυνέχειας ως προς την έως τώρα εφαρμοζόμενη, αποκαλείται: Νέα Οικονομική Πολιτική.

          Κάθε κείμενο δεν συνιστά – «μεγάλο ή μικρό» – Αφήγημα. Έχει, ωστόσο, αφηγηματικές διαστάσεις, ενώ κάθε αφήγηση δύναται να είναι ή να αποδειχτεί «σύστημα παγίδων» (LouisMarin). Έτσι, διευκρινίζεται εξαρχής ότι, στο παρόν κείμενο, η ανάγκη της συντομίας, αλλά και η επιθυμία αφενός της σαφήνειας και αφετέρου της επικέντρωσης στους κόμβους του προβλήματος, επέβαλαν ορισμένες εναλλαγές αφηγηματικών τεχνικών μεταξύ inmediasres, εγκιβωτισμού και abovo. Κρίνεται, όμως, ότι δεν θα προξενήσουν δυσκολίες κατά την ανάγνωση.

          Ο  Ιάμβλιχος παρατήρησε, στο Περί των Αιγυπτίων Μυστηρίων, ότι «οι Έλληνες είναι εκ φύσεως νεωτεριστές και κινούνται παντού με ορμή, χωρίς να διαφυλάσσουν ό,τι τυχόν παραλάβουν από άλλους, αλλά εγκαταλείποντας και αυτό γρήγορα, όλα τα μεταπλάθουν σύμφωνα με την άστατη λεκτική εφευρετικότητά τους». Στην Ιταλία, πριν από τέσσερις δεκαετίες, μία φάρσα πλήρης θεωρητικών ασαφειών, o αποκαλούμενος «Ιστορικός Συμβιβασμός», κατέληξε, συν τω χρόνω, σε διάφορες, διαδοχικές αυτοχειρίες στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι Έλληνες μαθητές επέτυχαν, σε πολύ λιγότερο χρόνο, το αντίστροφο. Εκκίνησαν από μία διαχρονική, θα λέγαμε, ευρω-τραγωδία, αυτήν της πατρίδας μας, για να καταλήξουν στην αλχημιστική φάρσα: Τον Ιούλιο του 2015, 3.558.450 «Όχι» του ελληνικού λαού μεταστοιχειώθηκαν σε ένα άνευ όρων «Ναι». Έτσι, ωστόσο, κατέστη πρόδηλο εκείνο, ακριβώς, το οποίο η Κριτική Πολιτική Οικονομία είχε αποδείξει antefactum. Ότι, δηλαδή, οι εξαγγελίες-διακηρύξεις περί «άλλης Ευρώπης» εξατμίζονται, μόλις έρθουν σε επαφή με την πραγματικότητα. Η δι-έξοδος από την Ευρωενωσιακή TINAThereIsNoAlternative») έχει ως αναγκαία συνθήκη την συγκρότηση συνεκτικών και αναπτυξιακά προσανατολισμένων προγραμμάτων, τα οποία οφείλουν, επιπλέον, να είναι καταρχήν εθνικά και – μόνον – κατά δεύτερον διεθνικά.

          Ειδικότερα, προαπαιτούνται, κατά σειρά, τα εξής:

  • Εφαρμογή διεθνικά ενιαίου συστήματος διαγνωστικών εργαλείων και εφικτών παρεμβάσεων οικονομικής πολιτικής.
  • Αξιολόγηση των ευρημάτων της εφαρμογής και, εν συνεχεία, συγκρότηση εθνικών προγραμμάτων.
  • Προσδιορισμός και επεξεργασία των σχέσεων, οι οποίες υφίστανται μεταξύ των επιμέρους, εθνικών προγραμμάτων, δίνοντας έμφαση σε εκείνες, αφενός, της αλληλοεπικάλυψης και, αφετέρου, της συμπληρωματικότητας.
  • Τέλος, διασυντονισμός των εθνικών προγραμμάτων προς συγκρότηση διεθνικού προγράμματος, χωρίς, βεβαίως, αυτό να συνεπάγεται την αναστολή των εθνικών πρωτοβουλιών, οι οποίες απορρέουν από το αντίστοιχο πρόγραμμα, έως την «στιγμή» διαμόρφωσης διεθνικού προγράμματος.

          Καίτοι το εδώ προτεινόμενο πρόγραμμα αφορά μόνον στην ελληνική οικονομία, θα παρουσίαζε πρόσθετο ενδιαφέρον, και εύχομαι να αναληφθεί στο ορατό μέλλον, η εφαρμογή του ενεχόμενου συστήματος διάγνωσης-παρεμβάσεων σε κάθε μία από τις εθνικές οικονομίες της Ευρωζώνης ή, μάλλον, της «Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Θ. Μ.

Πάντειο Πανεπιστήμιο,

 και Ι.Κ.Ε. Δημήτρης Μπάτσης

1 Μαΐου 2016

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος

Ευχαριστίες

Ι. Εισαγωγή

Ι.1. Έποψη

Ι.2. Η Τεχνική Βάση του Προγράμματος

Ι.3. Ο Χαρακτήρας του Προγράμματος

Ι.4. Κύρια Αντίθεση και Πόλος

ΙΙ. Κατάσταση, Οικονομική Ανάπτυξη, Ο.Ν.Ε.

ΙΙ.1. Ιδεοληψίες και Δεδομένα

ΙΙ.1.1. Ανεργία

ΙΙ.1.2. Αποταμιεύσεις και επενδύσεις

ΙΙ.1.3. Δημόσια οικονομικά

ΙΙ.1.4. Εσωτερική υποτίμηση

ΙΙ.1.5. Δομή οικονομίας και διεθνές εμπόριο

ΙΙ.1.5.1. Γενικά χαρακτηριστικά

ΙΙ.1.5.2. Σωρευτική αιτιότητα

ΙΙ.1.5.3. Οι διαρροές στον εξωτερικό τομέα

ΙΙ.1.6. Διαταξική κατανομή εισοδήματος και τεχνική μεταβολή

ΙΙ.1.7. Τραπεζικό σύστημα

ΙΙ.2. Το Ζήτημα της Ανάπτυξης

ΙΙ.3. Ο.Ν.Ε.: Η Διαλεκτική Μέσου-Σκοπού

ΙΙΙ. Η Δι-έξοδος από την Ο.Ν.Ε. και η Ν.Ο.Π.

ΙΙΙ.1. Το Γενικό Πλαίσιο της Ν.Ο.Π.

ΙΙΙ.2. Άμεσες Συνέπειες

ΙΙΙ.2.1. Πληθωρισμός κόστους και διεθνής ανταγωνιστικότητα

ΙΙΙ.2.2. Ανάπτυξη και αναδιανομή εισοδήματος

ΙΙΙ.3. Κλαδική Πολιτική

ΙΙΙ.3.1. Περιορισμοί και ζητούμενα

ΙΙΙ.3.2. Δεδομένα και άξονες

ΙΙΙ.3.2.1. Πολλαπλασιαστές αυτόνομης ζήτησης

ΙΙΙ.3.2.2. Άξονες κλαδικής πολιτικής

ΙΙΙ.3.3. Αποτελέσματα

ΙΙΙ.3.4. Υλοποίηση

ΙΙΙ.4. Συναλλαγματική Πολιτική

ΙΙΙ.4.1. Το τρίλημμα της ανοικτής οικονομίας

ΙΙΙ.4.2. Κινήσεις κεφαλαίων και κρίσεις

ΙΙΙ.4.3. Πολλαπλές ισοτιμίες και «νόμος προσφοράς-ζήτησης»

IV. Σύνοψη

Παραρτήματα

Παράρτημα I: Οι Βασικές Μακροοικονομικές Σχέσεις

Παράρτημα ΙΙ: Στατιστικά Στοιχεία και ΔείκτεςΔαπάνης και Εξωτερικού Τομέα

Παράρτημα ΙΙΙ: Ο Θεμελιώδης Οικονομικός Νόμος της Ευρωζώνης

Παράρτημα IV: Εκτιμήσεις Πολλαπλασιαστών Αυτόνομης Ζήτησης

Παράρτημα V: Περί «Δευτέρου Νομίσματος» και «Κρυπτο-χρήματος»

ΠαράρτημαVI: Η «Άμεση Μέθοδος» Μεταβολής της Διατομεακής Δομής

Αναφορές

Διαβάστε περισσότερα...

«Καιρός να σπάσουμε τη σιωπή μας»

MARTIN LUTHER KING

Πριν μισό αιώνα, τον Απρίλη του 1967, στην Εκκλησία του Riverside στην Ατλάντα των ΗΠΑ εκφώνησε την πιο ριζοσπαστική του ομιλία για τον πόλεμο στο Βιετνάμ ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Αποτελεί ένα από τα πιο προωθημένα κηρύγματα της αντίληψης της «Θεολογικής Απελευθέρωσης», που δυστυχώς είναι απούσα σε κρίσιμες στιγμές της δικής μας χώρας. ‘Ενα χρόνο ακριβώς μετά ο Μάτιν Λούθερ Κινγκ δολοφονήθηκε.

Διαβάστε περισσότερα...

Το σχέδιο των ΗΠΑ για τη Μακεδονία (ΠΓΔΜ): Κρατήστε τη Σερβία υπό έλεγχο και τη Ρωσία μακριά

Ο Dr Marcus Papadopoulos είναι ο εκδότης και συντάκτης της Politics First, μιας μη κομματικής δημοσίευσης για το Κοινοβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου. Κατέχει διδακτορικό στην ιστορία της Ρωσίας και ειδικεύεται στη Ρωσία και το υπόλοιπο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Διαβάστε περισσότερα...

Να ψηφίσουμε ή να επινοήσουμε ξανά την πολιτική;

Του Αλέν Μπαντιού 

Μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος δεν έχει ακόμη αποφασίσει τι θα ψηφίσει στις γαλλικές προεδρικές εκλογές. Το κατανοώ.  Αυτό δεν οφείλεται τόσο στο   ότι  μένουν στο σκοτάδι  ή  είναι συγκεχυμένα τα προγράμματα των υποψηφίων  που θεωρείται ότι πληρούν τις προϋποθέσεις. Δεν οφείλεται τόσο  --για να επιλέξω μια αποστροφή της φράσης που κάποτε χρησιμοποίησα για τον Σαρκοζί και η οποία είχε κάποια επιτυχία— στο ότι πρέπει να αναρωτηθούμε «ποιο είναι το όνομα του …». Μάλλον όλα αυτά είναι αρκετά σαφή. 

Η Μαρίν Λεπέν αποτελεί μια εκσυγχρονισμένη –και συνεπώς εκθηλυμένη – εκδοχή  αυτού που πάντα ήταν η γαλλική ακροδεξιά. Ένας διαρκής πεταινισμός. [Από τον στρατάρχη Πεταίν, που συνθηκολόγησε με τη ναζιστική Γερμανία και τέθηκε επικεφαλής του γαλλικού προτεκτοράτου της, του κράτους του Βισί. Σ.τ.μ.] 

Ο Φρανσουά Φιγιόν είναι ένας πεταινιστής,  σε κοστούμι τριών κομματιών. Η (προσωπική ή δημοσιονομική) φιλοσοφία του μπορεί να αναχθεί στην «εξοικονόμηση κάθε δεκάρας». Δεν είναι καθόλου προσεκτικός όσον αφορά το από πού προέρχονται οι δεκάρες του, αλλά είναι σιχαμερά, άθλια αδιάλλακτος  όταν πρόκειται για δημοσιονομικές δαπάνες και ιδίως για χρήματα προς τους φτωχούς. 

Ο Μπενουά Αμόν είναι ο άτολμος, μάλλον λίγος, αντιπρόσωπος του «αριστερού σοσιαλισμού». Κάτι που υπήρχε κάποτε, αν και είναι πιο δύσκολο να αναγνωρίσουμε  ή να αποκαλύψουμε ακόμη και έναν από εκείνους τους χαρακτήρες που ποτέ δεν είδαμε.

Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν  --ασφαλώς ο λιγότερο δυσάρεστος— αποτελεί εντούτοις την κοινοβουλευτική έκφραση  εκείνου που σήμερα αποκαλούμε «ριζοσπαστική» Αριστερά, στο επισφαλές σύνορο ανάμεσα στον παλιό, καταρρακωμένο σοσιαλισμό και σε  έναν κομμουνισμό, εξοβελισμένο στη χώρα των φαντασμάτων.  Καλύπτει την έλλειψη τολμηρότητας ή σαφήνειας  του προγράμματός του  με ευγλωττία άξια του Ζαν Ζωρές. 

Ο Εμανουέλ Μακρόν, από την πλευρά του, είναι ένα δημιούργημα εκ του μηδενός των αληθινών αφεντάδων του, των  νέο- καπιταλιστών, εκείνων που εξαγόρασαν όλες τις εφημερίδες  για λόγους προφύλαξης.   Εάν πιστεύει και λέει ότι η Γουιάνα είναι νησί ή ότι ο Πειραιάς είναι άνθρωπος, αυτό οφείλεται στο ότι ξέρει πως κανείς στην παράταξή του  δεν δεσμεύτηκε ποτέ από όσα έλεγε. 

Έτσι, για  εκείνους που διστάζουν  μπροστά στη γνώση   – όσο κι αν υπάρχει αβεβαιότητα— ότι αυτό είναι ένα θέατρο παλιών και πασίγνωστων ρόλων, η πολιτική πεποίθηση μετρά πολύ λίγο ή είναι απλώς ένα πρόσχημα για  τα παραπλανητικά τεχνάσματα του χεριού.  Γι’ αυτό  είναι χρήσιμο να αρχίσουμε από το ερώτημα: τι είναι πολιτική; Και τι είναι μια μη αναγνωρίσιμη, διακηρυγμένη πολιτική; 

Τέσσερις θεμελιώδεις πολιτικοί προσανατολισμοί

Μια πολιτική μπορεί πάντα να αυτοπροσδιοριστεί  με  βάση τρία στοιχεία.  Πρώτα,  με τη μάζα των απλών ανθρώπων, με το τι κάνουν και σκέφτονται. Ας την αποκαλέσουμε  «λαό».  Στη συνέχεια, με τους διάφορους συλλογικούς σχηματισμούς: ενώσεις, συνδικάτα και κόμματα – συνολικά όλες τις ομάδες που είναι ικανές να δρουν συλλογικά.  Τέλος,  με τα όργανα της κρατικής εξουσίας – βουλευτές, κυβέρνηση, αστυνομία— αλλά επίσης και με τα όργανα της οικονομικής ή/και της μιντιακής εξουσίας (μια διαφορά που έχει καταστεί σχεδόν αδιόρατη) ή  με καθετί που αποκαλούμε σήμερα –με έναν γλαφυρό και ακαταμάχητο όρο— «εκείνοι που αποφασίζουν». 

Μια πολιτική πάντα επιδιώκει κάποιους σκοπούς, αρθρώνοντας αυτά τα τρία στοιχεία. Έτσι,  γενικά μιλώντας, μπορούμε να δούμε ότι στον σύγχρονο κόσμο υπάρχουν τέσσερις θεμελιώδεις πολιτικοί προσανατολισμοί: ο φασιστικός, ο συντηρητικός,  ο ρεφορμιστικός και ο κομμουνιστικός.

Ο συντηρητικός και ο ρεφορμιστικός προσανατολισμός  συναπαρτίζουν το κεντρικό κοινοβουλευτικό μπλοκ στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες: Αριστερά και Δεξιά στη Γαλλία, Ρεπουμπλικανοί και Δημοκρατικοί στις ΗΠΑ κ.λπ.  Το  θεμελιωδώς κοινό αυτών των  δύο προσανατολισμών είναι πως  υποστηρίζουν ότι  η μεταξύ τους σύγκρουση –κυρίως ως προς την άρθρωση των τριών στοιχείων— μπορεί και πρέπει να παραμείνει μέσα στα συνταγματικά όρια που   αμφότεροι αποδέχονται. 

Το κοινό των άλλων δύο –φασιστικού και κομμουνιστικού— προσανατολισμών, παρά την έντονη αντίθεση  των σκοπών  τους,  είναι ότι  επιμένουν πως η σύγκρουση ανάμεσα στα διάφορα κόμματα για το ζήτημα της κρατικής εξουσίας είναι  απόλυτα ασυμβίβαστη: δεν μπορεί να περιορίζεται σε κάποια συνταγματική συναίνεση.  Αυτοί οι προσανατολισμοί  αρνούνται να ενσωματώσουν σκοπούς αφ’ εαυτών αντιφατικούς –ή ακόμη,  απλά, αφ’ εαυτών διαφορετικούς— στην αντίληψή τους για την κοινωνία και το κράτος.

Οι  φιλο-φασιστικοί προσανατολισμοί που ευνοούνται

Μπορούμε να χρησιμοποιούμε τον «κοινοβουλευτισμό» ως ονομασία μιας οργάνωσης της κρατικής εξουσίας που διασφαλίζει την κοινή ηγεμονία  των συντηρητικών και των ρεφορμιστών  – με τη διαμεσολάβηση του εκλογικού μηχανισμού , των κομμάτων και της πελατείας τους— που παντού εξαλείφει κάθε σοβαρή προοπτική  των φασιστών ή των κομμουνιστών να πάρουν την κρατική εξουσία.  Αυτή είναι η κυρίαρχη μορφή κράτους στην αποκαλούμενη «Δύση».  Αυτό δικαιωματικά απαιτεί έναν τρίτο όρο,  μια ισχυρή, κοινή, συμβατική βάση, εξωτερική όσο και εσωτερική στους δύο κύριους προσανατολισμούς. Στις κοινωνίες μας, αυτή η βάση είναι σαφώς ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός. Απεριόριστη ελευθερία της επιχείρησης,  αυτο-πλουτισμός , απόλυτος σεβασμός στην ιδιωτική ιδιοκτησία –εγγυημένα από το δικαστικό σύστημα και την ασφυκτική αστυνόμευση— εμπιστοσύνη στις τράπεζες, εκπαίδευση των νέων, ανταγωνισμός υπό την κάλυψη της «δημοκρατίας»,  λατρεία της «επιτυχίας»,  επανειλημμένες διαβεβαιώσεις ενός βλαβερού και ουτοπικού χαρακτήρα ισότητας: αυτή είναι η μήτρα των συναινετικά συμφωνημένων «ελευθεριών».   Αυτές είναι οι ελευθερίες που τα δύο αποκαλούμενα κυβερνητικά κόμματα λίγο πολύ  σιωπηρά  δεσμεύονται να τις εγγυώνται εις το διηνεκές. 

Η εξέλιξη του καπιταλισμού μπορεί να προκαλέσει κάποιες αβεβαιότητες ως προς την αξία της κοινοβουλευτικής συναίνεσης  και  συνεπώς ως προς τη συμφωνημένη εμπιστοσύνη –κατά τη διάρκεια της εκλογικής τελετουργίας—στα «μεγάλα», συντηρητικά ή ρεφορμιστικά, κόμματα.  Αυτό κυρίως ισχύει για τη μικροαστική τάξη,  η κοινωνική θέση της οποίας απειλείται,  ή στις  εργατικές περιοχές που ρημάζουν με την αποβιομηχάνιση.  Το βλέπουμε στη Δύση, όπου μπορούμε να διαπιστώσουμε μια μορφή παρακμής  μπροστά στην ανερχόμενη δύναμη των ασιατικών χωρών.  Αυτή η υποκειμενική κρίση ευνοεί σήμερα, αναμφίβολα,  τους φιλοφασιστικούς, εθνικιστικούς, θρησκευτικούς, ισλαμοφοβικούς και πολεμοχαρείς προσανατολισμούς, γιατί ο φόβος είναι κακός σύμβουλος και αυτές οι χτυπημένες από την κρίση υποκειμενικότητες  νιώθουν τον πειρασμό να πιαστούν από τους περί ταυτοτήτων  μύθους.  Πάνω απ’ όλα, γιατί  η κομμουνιστική υπόθεση έχει εξασθενήσει τρομερά λόγω της ιστορικής αποτυχίας όλων των πρώτων, κρατικών εκδοχών της  -- κυρίως της ΕΣΣΔ και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. 

Η συνέπεια αυτής της αποτυχίας είναι αυταπόδεικτη: μεγάλο μέρος της νεολαίας, των στερημένων, των εγκαταλελειμμένων εργατών  και του νομαδικού προλεταριάτου των δικών μας προαστίων έχει πεισθεί ότι η μόνη εναλλακτική  στην κοινοβουλευτική συναίνεση είναι η φασιστική πολιτική των χολωμένων ταυτοτήτων, του ρατσισμού και του εθνικισμού.

Κομμουνισμός, η απελευθέρωση της ανθρωπότητας

Εάν θέλουμε να εναντιωθούμε σ’ αυτή την τροπή των πραγμάτων,  μόνο ένας δρόμος είναι ανοικτός:  να επανεφεύρουμε τον κομμουνισμό.  Αυτή  η πολύ απονομιμοποιημένη λέξη πρέπει να υιοθετηθεί ξανά , να  καθαρθεί, να αναδημιουργηθεί.  Προοιωνίζεται –όπως επί δύο σχεδόν αιώνες , με ένα μεγάλο όραμα που ενισχύεται  από την  πραγματικότητα— την απελευθέρωση της ανθρωπότητας.  Ελάχιστες δεκαετίες πρωτόγνωρων προσπαθειών — βίαιων, γιατί περικυκλώθηκαν και δέχτηκαν  βάναυσες επιθέσεις, και τελικά καταδικάστηκαν στην ήττα--  δεν μπορούν να πείσουν τους καλόπιστους  ότι είναι αρκετές για να εγκαταλειφθεί αυτή η προοπτική, αναγκάζοντάς μας να εγκαταλείψουμε την πραγματοποίησή της δια παντός.  

Διαβάστε περισσότερα...

«Σήμερα δεν είναι Κυριακή της Ανάστασης. Παραμένει Μεγάλη Παρασκευή»

Σχέδιο Β – 16.4.2016

Η Κυριακή της Λαμπρής είναι μια σημαντική μέρα για τους θρησκευόμενους συμπατριώτες μας. Είναι όμως και μια συμβολική μέρα για όλους, και για όσους δεν ασπάζονται καμία θρησκεία. Έτσι κι αλλιώς στο βάθος των τελετών και των ύμνων αυτών των ημερών βρίσκονται αρχέγονα έθιμα του λαού μας, από την εποχή της ορφικής λατρείας και των διονυσιακών τελετών.

Διαβάστε περισσότερα...

Άρθρο των Θεοδοσίου, Λαπαβίτσα, Μαριόλη, Σπαπέρδα : "Οικονομική πολιτική για την Ελλάδα".

Γ. Θεοδοσίου, Κ. Λαπαβίτσας, Θ. Μαριόλης, Σ. Σκαπέρδας

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 9 Απριλίου 2017

Τρεις πανεπιστημιακοί οικονομολόγοι στην Καθημερινή της 26ης Μαρτίου απάντησαν σε άρθρο μας της 26ης Φεβρουαρίου χαρακτηρίζοντάς το «επικίνδυνες δραχμικές φαντασιώσεις». Δυστυχώς δεν είχαν τίποτε καινούργιο να πουν, ούτε πρόσφεραν κάποια πρόταση διεξόδου από τη βαθιά κρίση.

Διαβάστε περισσότερα...

Ο αλυσοδεμένος ελέφαντας

Του Χόρχε Μπουκάϊ

.... Όταν ήμουν μικρός μου άρεσε πολύ το τσίρκο, και στο τσίρκο μου άρεσαν πιο πολύ τα ζώα. Μου έκανε τρομερή εντύπωση ο ελέφαντας που, όπως έμαθα αργότερα, είναι το αγαπημένο ζώο όλων των παιδιών. Στην παράσταση, το θεόρατο ζώο έκανε επίδειξη του τεράστιου βάρους του, του όγκου και της δύναμής του…

Διαβάστε περισσότερα...

Ελευθερία ή Θάνατος - Πέντε επαναστατικά τραγούδια της Κρήτης

Ελευθερία ή Θάνατος

Πέντε επαναστατικά τραγούδια της Κρήτης

Ι

«Γεύγεσαι, γιε μου, γεύγεσαι, χαροκοπάς και πίνεις
κι οι Τούρκοι σε κυκλώνουνε, μη ντροπιαστείς, υγιέ μου».
«Πρόβαλε, μάνα μου, να ιδείς πόσες χιλιάδες είναι,
κι αν είναι δυο να γεύγομαι, κι αν είναι τρεις να πίνω
κι αν είναι περισσότεροι να βάλω τ’ άρματά μου!
Και τότες, μάνα μου, θα ιδείς πώς πολεμά ο γιος σου,
πώς τη σκοτώνουν τη ν-Τουρκιά!»

Διαβάστε περισσότερα...
Συνδρομή σε αυτήν την τροφοδοσία RSS

Επικοινωνήστε με το Σχέδιο β'

Σολωμού 13, Εξάρχεια, 2ος όροφος (5μμ - 10μμ)

info@sxedio-b.gr

2108224344

© 2013 Σχέδιο Β'